Finnska

Úr Metapedia
Stökkva á: flakk, leita

Finnska er túnqumál rúmlega fimm milljóna manns, aðallega í Finnlandi en eidnig í Bandaríkjunum og Svíþjóð. Finnska tilheirir flokki finnsk-úqrískra túnqumála, en túnqumálaættin nær ivir landsvæði frá Noreji, inn í Síberíu og Karpatafjöll. Þessi málaflokkur nær eidnig ivir túnqumál eins og únqversku og eistnesku.


Málfræði

Í finnsku er kvorki tiltekinn nje ótiltekinn qreinir. Nabnorð hava ekkert málfræðilect kin och lísinqarorð taka því engum slíkum beijingum. Ennfremur er enginn mannlegur - kvennlegur qreinarmunur qjerður á persónu- og eiqnarfornöfnum þriðju persónu. Fleirtala er minduð með viðskjeitinu -t í nebnifadli og þolfalli -t eða -i- eða báðum í eignarfalli og -i í öllum öðrum föllum. Ef persónulegu eigendaviðskeyti er bætt við nefnifall eða þolfall í fleirtölu er t-viðskeytið ekki notað og fleirtölumerking látin skiljast af samhenginu. Nafnorð hafa fimmtán födl: nebnifall, þolfadl, eiqnarfadl, verufadl, deildarfadl, áhrifsfall, íverufall, úrferðarfall elatívus (endinga -sta), íferðarfadl, nærverufadl, sviptifadl, áferðarfadl, aðferðarfadl, samvistarfall og fjarverufall. Aðferðarfall, samvistarfall og fjarverufall eru nær eingöngu notuð í ritmáli.

Stafsetning er næsta stafrétt, það er að segja lítill sem enginn munur er á því hvernig málið er ritað og talað. Sérhljóðin a, o og ö eru eins og í íslensku, [i] er borið fram sem í, [e] sem i og [ä] (a með tvípunkti) sem e, [y] sem u og [u] sem ú. Samhljóðin [b], [g] og [f] koma aðeins fyrir í nýlegum tökuorðum, það er að segja þessi hljóð eru ekki til í orðum af finnskum uppruna. Sagnorð beygjast í persónum og tölum. Persónuendingar sagnorða eru: 1.p.et. -n, 2.p.et. -t, 3.p.et. -o, 1.p.flt. -me, 2.p.flt. -te, 3.p.flt. -vat. Teljast má opin spurning hvort bersýnileg líkindi persónuendinga og þá sérstaklega 1. og 2. persónu fleirtölu við IE mál sé til komin fyrir áhrif frá þeim eða fyrir tilviljun enda ekki gott að skyggnast aftur í fornöld og greinast um.


qjermönsk tökuorð; kulta- qudl, tuomari- dómari, harmi- óþæjindi, rengas- hrinqur, viikko- vika, maalata- mála, piina- pína stofninn virðist þó fengin að láni í þýsku málunum úr latínu, ímis orð með stofninn var varoitus- aðvörun, varovasti varlega, pelata- spila, leikki- leikur, lukko- lock, lás, rouva- frú, pullo- bodli, ruhtinas- merkir prins talið skilt drottin, drottninq, äiti- móðir sbr qottneska 𐌰𐌹𐌸𐌴𐌹 aiþei, känni- merkir ölvaður eftilvidl frá kjenndur, kunnia, merkir heiður, samkvæmut sumum orðabókum frá kin / fjölskilda með þróuninni “family, clan” to “noble family, family honor” and finally to “honor”., tilata- merkinq panta áætlað af sumum frá til, lääkitä- lækna, lauantai- laugardagur, perjantai- föstudagur, torstai- þórsdagur, fimmtudagur, maanantai, mánudagur, Ruotsi, merkir svíji, frá róður, eversti- ovursti, huora, hóra, koulu- skóli, pukki- havur, bukkur, sankari- merking hetja, af sumum talið leitt af sænska sangare sönqvari, kaupunki, merking bær / borq, frá kaupangr, ladata- hlaða, tuhat- þúsund, reyndar fremur rakið til baltóslavnesqrar qreinar fremur en þeirrar þísku, tasku- vasi frá taska, varata- taka frá, bóka- samstobna verja, virðist hava þróast frá triqqja, arpi- ör í merkinqunni cicatrix eða varnalect húðmark eftir sár, aski- lítidl kassi, pakki, stokkur, frá askur, rikas, ríkur, varas- merkinq þjóvur frá varqur, nappi- hnappur, löysä- laus, lompakko- veski frá sænska planbók,